Psychosfera - Psychologia i Psychiatria

Choć dr Brudziński zajmował się neurologia dziecięcą już na początku XX wieku, to jako odrębna specjalność lekarska, rozwinęła się ona dopiero po II Wojnie Światowej. Złożyło się na to wiele czynników. Najczęściej wśród nich wymieniane, to spadek umieralności noworodków i niemowląt, który przypadł na lata 40-te i 50-te XX wieku. Zaobserwowano wówczas, iż duża część z tych dzieci cierpi z powodu różnych uszkodzeń ośrodkowego i obwodowego układu nerwowego. Uszkodzenia te wymagały stosowania specjalnych, innych niż pediatryczne, metod diagnostycznych, a co za tym idzie również całkiem odrębnych, od tych stosowanych dotychczas, metod leczenia. Neurologia dziecięca, choć jest niezwykle młodą dyscypliną naukową, rozwijała się przez te wszystkie lata bardzo dynamicznie. Działo się tak niewątpliwie, dlatego, iż jej twórcy mogli korzystać z bogatego już dorobku takich nauk, jak biochemia, radiologia, genetyka, czy patomorfologia.

Pierwszy oddział neurologiczny dla dzieci w Polsce, został powołany w roku 1950 przy Gdańskiej Klinice Neurologicznej. Na oddziale tym pracowała późniejsza profesor Zofia Majewska, wówczas pierwszy samodzielny pracownik naukowy, habilitowany w zakresie neurologii w Polsce. Obecnie w naszym kraju istnieje osiem klinik specjalizujących się w neurologii dziecięcej. W roku 1990 powstało Polskie Towarzystwo Neurologów Dziecięcych. Wyodrębniło się ono z sekcji działających wcześniej przy Polskim Towarzystwie Pediatrycznym, oraz przy Polskim Towarzystwie Neurologicznym. Polskie Towarzystwo Neurologów Dziecięcych skupia nie tylko wszystkich neurologów dziecięcych działających w naszym kraju. Jego członkami są również lekarze wielu innych specjalności. Łączy ich jedno – wszyscy oni zajmują się dziećmi cierpiącymi na różne choroby układu nerwowego. Od 1991 roku Polskie Towarzystwo Neurologów Dziecięcych, co pół roku wydaje własne pismo pod tytułem “Neurologia Dziecięca”. Dzięki zawartym w nich artykułom i rozprawom, wszyscy interesujący się tą tematyką specjaliści, mogą zapoznać się z najnowszymi badaniami i osiągnięciami w dziedzinie neurologii dziecięcej. Współcześnie, nauka ta zdobywa, bowiem coraz większe znaczenie.

Początki neurologii polskiej są związane z warszawską i krakowską szkołą neurologiczną. Za twórcę polskiej szkoły neurologicznej, uważa się Edwarda Flatau. To właśnie Flatau, w roku 1894 opublikował pierwszy, nowoczesny atlas anatomii układu nerwowego. Jego kolejna praca, nosząca tytuł Das Gesetz der excentrischen Lagerung der langen Bahnen im Rückenmark, a opublikowana trzy lata później, wciąż uznawana jest za jedną z najważniejszych i najwybitniejszych prac neurologicznych, które ukazały się na przełomie XIX i XX wieku. Flatau odkrył i opisał w niej prawo ekscentrycznego ułożenia długich włókien w rdzeniu nerwowym. Prawo to polega na tym większym przesunięciu włókien nerwowych ku obwodowi, im włókna te są dłuższe. Co ważne, zostało ono nazwane od nazwiska jego twórcy - prawem Flatau’a.

Innym polskim specjalistą, wśród wymienionych powyżej, o którym nie wspomnieć zwyczajnie nie wypada, jest neurolog dziecięcy dr Józef Brudziński (neurologia dziecięca). Jego największe osiągnięcia, to zorganizowanie pierwszego w Polsce, a jednego z pierwszych w całej Europie szpitala pediatrycznego. Szpital ten dr Brudziński założył w roku 1903 w Łodzi i nazwał go Szpitalem Anny Marii. W roku 1909 Brudziński opisał niezwykle ważny objaw zapalenia opon mózgowo - rdzeniowych u dzieci. Odkrył on, iż dzieci te, ułożone w pozycji na wznak przykurczają zgięte w kolanach kończyny do brzucha w czasie biernego zginania głowy i wystąpienia bólu w karku. Objaw ten nazwano jego imieniem. Siedem lat później dr Brudziński opisał odruchy kończyn dolnych jako objawy podrażnienia i zapalenia opon mózgowo - rdzeniowych u dzieci po ucisku na spojenie łonowe i kości jarzmowe.

Neurologia, jest jedną z gałęzi medycyny i zajmuje się różnego rodzaju schorzeniami wynikłymi z uszkodzenia centralnego i obwodowego układu nerwowego. Jej narodziny przypadają na koniec wieku XIX i początek wieku XX. To w tym czasie doszło do oddzielenia się neurologii od psychiatrii. Zapoczątkowało to odrębne nauczanie oraz tworzenie klinik neurologicznych. Jeszcze w wieku XVIII nie było rozgraniczenia chorób ośrodkowego układu nerwowego od interny. W piśmiennictwie poświęconym historii neurologii, znaleźć można liczne nazwiska uczonych zajmujących się medycyną wewnętrzną. Najbardziej zasłużeni wśród nich, to R.W. Gowers, H. I. Quincke oraz A. Kussmaul.

Pierwszy z nich, neurolog R.W. Gowers skonstruował aparat do oznaczania stężenia hemoglobiny we krwi oraz kamery z siatką do obliczania komórek krwi. Z kolei, H.I. Quicke, choć na co dzień zajmował się fizjologią i hematologią, dokonał opisu obrzęku angioneurotycznego. Ostatni z wymienionych powyżej uczonych, A. Kussmaul poświęcił się badaniu schorzeń ośrodkowego układu nerwowego.

Warto wspomnieć, iż w procesie powstawania neurologii uczestniczyli również Polacy (neurologia polska). Byli wśród nich, tak znakomici specjaliści, jak Edward Flatau, Samuel Goldflam, Kazimierz Orzechowski, Adam Opalski, Józef Babiński, Władysław Biegański, Józef Brudziński i wielu innych.

Przed 90 laty, niemiecki psycholog Hermann Ebbinghaus, napisał, iż psychologia może poszczycić się bardzo długą przeszłością, choć tak naprawdę ma krótką historię.

Samo słowo “psychologia” składa się z dwóch greckich wyrazów, choć słowem greckim nie jest. Nie znali go, ani starożytni greccy filozofowie, ani nawet Arystoteles, którego uważa się przecież za ojca psychologii. Wyrazy “psyche” i “logos” tłumaczone na język polski, to “dusza” i “nauka”. Psychologia jest więc “nauką o duszy”. Wyraz ten z całą pewnością, nie powstał jednak w starożytności.

W pochodzących z 1949 roku “podstawach psychologii” Mieczysław Kreutz pisze, iż nazwa ta musiała zostać utworzona dopiero w wieku XVI. Podobne stanowisko zajął również Tadeusz Tomaszewski, w wydanym w 1963 roku “Wstępie do psychologii”. Jego zdaniem, termin “psychologia” musiał powstać w okresie odrodzenia, wraz z ogólnym wzrostem zainteresowania sprawami ludzkimi. Za twórcę tego terminu uznano wówczas niemieckiego humanistę Philippa Schwarzerta (Philipp Schwarzert), który hołdując panującej wówczas modzie, pisał się z greckiego Melanchton. Długo znany był on przede wszystkim ze swojej współpracy z Marcinem Lutrem oraz z wydanego w 1553 roku w Wittenberdze dzieła pod tytułem “Księga o duszy”. Co ciekawe, w całym dwudziestopięciotomowym wydaniu dzieł Melanchtona, słowo “psychologia” nie występuje ani razu. Wszystkie dzieła Melanchtona, wydane zostały dopiero w latach 1834-1860. I to właśnie w tym wydaniu, w tomie 13. dziewiętnastowieczny redaktor - a nie sam autor dzieła - napisał, iż przedmiotem zainteresowań twórcy jest psychologia.

Tym samym, Melanchton musiał ustąpić pierwszeństwa innemu Niemcowi - Johannesowi Thomasowi Freigiusowi. Miał on podobno posłużyć się wyrazem “psychologia” już w roku 1882, w swoim “Catalogus Locorum Coommunium”. Jednak według Kruno Krstica wyraz ten został użyty jeszcze wcześniej, przez poetę ze Splitu, Marka Marulica, w rozprawie “Psichiologia”.

Jak dotychczas, wspomniana rozprawa nie została jeszcze odnaleziona. Przyznać jednak trzeba, iż choć historia wyrazu “psychologia” jest znacznie krótsza od samej psychologii, to na pewno jest dużo bardziej skomplikowana.